‘मराठी माणसाचं आद्य दैवत कोणतं?’ असा प्रश्न विचारला तर त्याचं उत्तर खचितच ‘छत्रपती शिवाजी महाराज’ असं मिळेल. बुद्धी आणि धाडस ह्या दोन्ही गुणांचा अतुल्य संगम असलेला हा महापुरुष आपल्या ह्या मराठी मातीत जन्माला आला हे ह्या मातीचं आणि येथील लोकांचं अहोभाग्य. मराठी मातीमध्ये बुद्धी आणि धाडसाची वानवा नाही. परंतु ह्या गुणांना योग्य दिशा देण्याकरता एका द्रष्ट्या नेत्याची गरज असते. सतराव्या शतकात परकीयांच्या टाचेखाली भरडत आपली संस्कृती आपली ओळख विसरत चाललेल्या मराठमोळ्या मातीला ते नेतृत्व शिवरायांनी दिलं. ह्या उत्तुंग व्यक्तिमत्वाची जयंती १९ फेब्रुवारी रोजी येत आहे. त्यानिमित्ताने ह्या महापुरुषाला आदरांजली वाहण्याचा हा नम्र प्रयत्न.

नोंद: मुखपृष्ठावर स्वतः पेन्सिलीने चितारलेलं महाराजांचं रेखाचित्र वापरू दिल्याबद्दल मंजुषा अकलूजकर ह्यांचे मनःपूर्वक आभार.

‘शिवबा’
प्रकार: काव्यकादंबरी (ऐतिहासिक)
स्वरूप: ई-पुस्तक
प्रकाशक: नवनिर्मिती.इन
पृष्ठसंख्या: ८८
कमाल किंमत: ₹ ७५/-

माणूस हा समुदायात राहणारा प्राणी आहे. समुदायात प्रत्येक व्यक्तीच्या स्वतःच्या भावना, स्वतःच्या श्रद्धा, स्वतःची विचार करण्याची पद्धत असते. अशा विभिन्न व्यक्ती आणि व्यक्तिमत्वांमुळेच समाज बनतो. कधी कधी मुद्दाम भडकवलेल्या भावनांच्या भरात आपण समुदायाचा हा नियम विसरून जातो ...

आपल्याला एक धोका आहे
आपला देश धोक्यात आहे
आपल्या देशाचा आपल्याला अभिमान, नाही ... गर्व, नाही ... माज हवा
आपण एक काम करूया
आपल्या देशाला आपण वाचवूया
बाकी सारे देश बेचिराख करून ...

निवडणुका येत आहेत. 'पेराल तसे उगवेल' ही उक्ती निवडणुकीतील मतदानाइतकी दुसऱ्या कशालाही चपखल बसत नसेल. तेव्हा सावधान! ह्या म्हणीला साजेशी एक छोटीशी काव्यकथा सादर करत आहे ...

आला कच्च्या रस्त्याची खात सगळी धूळ
     कमाईचं होतं त्याच्या केवळ एकच मूळ
बनवत असे महिनाभर सतत करून कष्ट
     ताजा शुद्ध सोनेरी साखरेसारखा गूळ

जायचं होतं परत लांब होती त्याला घाई
     महिनाभर चालवायची होती आजची कमाई
धान्य भाज्या भांडी कपडे मुलांसाठी खेळ
     घरी वाट पाहती मुलं आणि त्यांची आई

गूळ दुकानात विकायला गाठली त्याने पेठ
     त्याला बघून बाहेर आला दुकानातला शेठ
चेहेऱ्यावर संताप त्याच्या मावता मावत नव्हता
     येऊन शेतकऱ्याची त्याने मानगूट धरली थेट

एखाद्या गोष्टीचा सतत जप करणं म्हणजे श्रद्धा नव्हे. एखाद्या गोष्टीशी संबंधित कर्मकांड काटेकोरपणे करणं म्हणजे श्रद्धा नव्हे. श्रद्धा म्हणजे संपूर्ण विश्वास. आपल्या श्रद्धास्थानांना धक्का लागू नये म्हणून कोणत्याही थराला जाण्याच्या आजच्या काळात श्रद्धेची ही व्याख्या किती जणांना लागू होते?

इंद्रदेवजी बसले होते
     नारद म्हणती त्यांना
पृथ्वीलोकी पर्जन्याचा
     यज्ञ होई पाहा ना

इंद्रदेव हसले अन् वदले
     ठाऊक आहे मजला
यज्ञाचा तो घोष कधीचा
     आहे मला समजला

कामच आहे माझे देईन
     तेथ पर्जन्यदान
गर्दीत आहे एक तरी का
     बघतो श्रद्धावान

प्रत्येक मध्यमवर्गीय गृहस्थाच्या आयुष्यात एक मित्र असा असतो जो प्रेमात पडण्याच्या बाबतीत त्या गृहस्थाचा सुप्त आदर्श असतो. सुप्त अशाकरता की प्रत्यक्षात आयुष्यभर त्या गृहस्थाने तो मित्र कसा चुकीचा वागत आहे हे त्या मित्राला आणि स्वतःलाही पटवून देण्याचा प्रयत्न केलेला असतो. तो मित्र मात्र त्याचा सल्ला प्रत्येक वेळी धुडकावून त्याला एकच सांगत असतो ... हाय कम्बख़्त 'तू ने तो कभी पी ही नहीं' ...

लागली नोकरी संपलं शिक्षण
माझी प्रेमासाठी तुझी पैशांसाठी वणवण
म्हणायचास भविष्याचा विचार कर
ह्यावर किती भांडायचो आपण

तुला मोठे हुद्दे तर प्रेयसींची यादी माझ्या संग्रही
तुला कधीच नाही समजलं
तेव्हाही मी म्हणायचो हाय कम्बख़्त तू ने तो कभी पी ही नहीं

निवृत्तीनंतर मी गावी जाऊन राहणार आहे; माझ्या मुलीला मी डॉक्टर बनवणार आहे; येत्या तीन वर्षांत युरोप फिरून येण्याचा विचार करतोय; पुढल्या वर्षी तुझा वाढदिवस येईल तेव्हा जेवायला हॉटेलात जाऊ या; उद्या मी लवकर घरी येणार आहे ... आपल्यापैकी प्रत्येकजण अमरत्वाचा पट्टा घेऊन आल्याप्रमाणे वागत असतो. आयुष्याचा बुद्धिबळाचा डाव आपण 'नियती' ह्या अपराजित खेळाडूबरोबर खेळत आहोत हेच विसरत असतो ...

समोरची ती वयस्क बाई सांगत होती नवऱ्याला
     किती दिसांनी भेटेल आता आपला मुलगा आपल्याला
इतके दिवस तिकडे राहिला कसा असेल तो दिसत
     आवाज आला मला कुणीतरी होतं छद्मी हसत

वेटिंगरूमच्या फोनवरती लागला एकजण ओरडायला
     पोहोचतोच आहे थोड्या वेळात पाहून घेतो तुम्हाला
पैसे तयार ठेवा नाहीतर नाही तुम्ही वाचत
     आवाज आला मला कुणीतरी होतं छद्मी हसत

मानवाला आपल्या प्रगतीचा फार अभिमान आहे. आपल्या बुद्धीच्या जोरावर तो साऱ्या जीवसृष्टीचा अनभिषिक्त सम्राट बनला आहे. मात्र ज्या जीवसृष्टीवर मानव आपली सत्ता गाजवत आहे तिचं अस्तित्व हा ब्रह्माण्डातील केवळ एक अपघात आहे. सुईच्या अग्रावर तोलल्याप्रमाणे उभा असलेला हा डोलारा एका साध्या करणानेही कोसळू शकतो हे विसरून चालणार नाही ...

हद्द पृथ्वीची ओलांडुनिया कक्षा तुम्ही विस्तारा
     कळेल केवळ नशीब चांगले जीवन येण्या आकारा
ठाऊक जे ब्रह्माण्ड जेवढे नाही कुणीही शेजारा
     ठिपक्याइतुकी पृथ्वी आपुली त्यात पसारा हा सारा

अनंत साऱ्या विस्तारातील अंशच केवळ ज्ञात
     जीवन आहे ब्रह्माण्डाच्या खेळातील अपघात

चपलाही न घालता खेळणं, घरी टीवी, फोन, फ्रिज नसणं, स्टेशनवरील नळातून पाणी पिणं अशा मागील पिढीने अनुभवलेल्या गोष्टी नवीन पिढीला सुरस आणि चमत्कारिक कथांप्रमाणे भासतात. आता जमाना डिजिटल फोटोग्राफीचा आहे. जुनी पिढी केवळ अल्बममध्ये चिकटवून पिवळ्या पडलेल्या फोटोंमध्ये बंदिस्त आहे ...

घरी नोकर चाकर नव्हते उगीच उठता बसता
     आपणच पिटाळले जायचो काही आणायचं असता
आईवडिलांनी चोपलं घरी कुरवाळायची आजी
     शोधलीच नव्हती कोणी तोवर चाईल्ड सायकॉलॉजी
वाचन भरपूर गोट्या चिंगी फास्टर फेणे खास
     मिळे बघायला टीवी तेव्हा फक्त दोन तास
कोणत्याच घरी नव्हता तेव्हा साधा काळा फोन
     घरोघरी पण आपली आवड आणि रेडिओ सिलोन
आता वाटतं खरंच का हो आपण असे होतो
     जसे पिवळे पडलेले अल्बममधले फोटो

ही कविता यूट्यूबवर https://youtu.be/LZQ4XaMfkME ह्या ठिकाणी ऐकता येईल.